Vormen van afasie
De vijf vormen naast elkaar
Twee vragen doen het meeste werk in deze indeling: loopt het spreken vloeiend, en komt binnen wat een ander zegt. Daar komt bij deze vormen nog een derde bij, namelijk of herhalen lukt.
| Vorm | Spreken | Begrijpen | Opvallend |
|---|---|---|---|
| Globale afasie | Heel moeilijk tot onmogelijk | Heel moeilijk tot onmogelijk | De ernstigste vorm |
| Afasie van Broca | Niet vloeiend | Korte, simpele zinnen meestal wel | Sterk besef van de stoornis |
| Afasie van Wernicke | Vloeiend | Veel problemen mee | Beperkt besef van de situatie |
| Conductieafasie | Kan redelijk verlopen | Kan redelijk verlopen | Herhalen lukt niet |
| Amnestische afasie | Vloeiend | Meestal goed | Moeite met woorden vinden |
Indeling en kenmerken volgens AfasieNet (afasietherapie.nl, geraadpleegd 5 september 2026).
Globale afasie
De ernstigste vorm, en de vorm die kenmerken van Broca en Wernicke combineert. Praten en anderen begrijpen is heel moeilijk of onmogelijk, in alle vier de taalonderdelen die de richtlijn afasie noemt: spreken, lezen, begrijpen en schrijven.
Communicatie loopt in deze situatie eerst grotendeels buiten de taal om: gebaren, foto's, voorwerpen, ja en nee betrouwbaar maken. Dat is geen opgeven, het is de basis leggen waar later eventueel op gebouwd kan worden.
Afasie van Broca en afasie van Wernicke
De twee bekendste vormen, en bijna elkaars spiegelbeeld. Bij Broca gaat het spreken niet vloeiend terwijl korte en simpele zinnen meestal wel begrepen worden, en is iemand zich heel bewust van zijn situatie. Bij Wernicke gaat het spreken juist vloeiend terwijl het begrijpen ernstig gestoord is, en is dat besef vaak beperkt.
Beide hebben een eigen pagina, met hoe het klinkt en wat het betekent voor het gesprek thuis: afasie van Broca en afasie van Wernicke.
Conductieafasie
Hierbij kan iemand niet herhalen wat er eerder gezegd is. Spreken en begrijpen kunnen op zichzelf redelijk verlopen, waardoor deze vorm bij een eerste kennismaking makkelijk over het hoofd wordt gezien.
In het dagelijks leven is het lastiger dan het klinkt. Een telefoonnummer nazeggen, een adres herhalen om te controleren of u het goed heeft, een naam onthouden die net gevallen is: dat loopt er allemaal op stuk. Een logopedist onderzoekt herhalen daarom gericht.
Amnestische afasie
De minst ernstige vorm. Het spreken is vloeiend en het begrijpen gaat meestal goed, maar woorden vinden lukt moeizaam. Iemand omschrijft dan wat hij bedoelt, blijft steken op de naam van iets alledaags, of pakt een woord dat er dichtbij ligt.
Licht betekent hier niet onbelangrijk. Wie voor zijn werk of zijn sociale leven op precieze taal leunt, ervaart juist deze vorm als zwaar, ook al valt hij van buitenaf nauwelijks op. De richtlijn afasie kijkt daarom uitdrukkelijk naar de beperkingen in het dagelijks handelen, en niet alleen naar de testscore.
Hoe hard is deze indeling?
Zachter dan een tabel suggereert. De namen beschrijven patronen die vaak samen optreden, niet scherp begrensde ziektebeelden, en gemengde beelden komen veel voor. Het beeld kan in de eerste maanden bovendien verschuiven.
De richtlijn afasie hangt er dan ook weinig aan op. Zij vraagt de logopedist twee andere dingen vast te stellen: welke stoornissen er precies zijn in het gebruiken van taal, en welke beperkingen daaruit volgen in het handelen, zoals nog kunnen telefoneren of boodschappen doen. De ernst wordt daarbij ingedeeld als licht, matig ernstig of ernstig, op grond van testuitslagen en de bevindingen van de logopedist.
Nog een reden om voorzichtig te zijn met etiketten: afasie kan samen voorkomen met dysartrie en spraakapraxie, die geen van beide een taalstoornis zijn. Het uit elkaar houden daarvan staat op afasie of dysartrie, en de algemene uitleg op afasie.
Belangrijk om te weten
De informatie op deze site is algemeen en educatief. Zij vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een logopedist of arts. Maakt u zich zorgen over spraak, taal, stem, gehoor of slikken? Bespreek het dan met uw huisarts of een logopedist.
Veelgestelde vragen
Welke vormen van afasie zijn er?
AfasieNet onderscheidt vijf vormen. De globale afasie is de ernstigste: praten en anderen begrijpen is heel moeilijk of onmogelijk, en het beeld combineert kenmerken van Broca en Wernicke. Bij de afasie van Broca gaat spreken niet vloeiend terwijl korte en simpele zinnen meestal wel begrepen worden. Bij de afasie van Wernicke gaat spreken juist vloeiend maar is het begrijpen ernstig gestoord. Bij conductieafasie kan iemand niet herhalen wat er eerder gezegd is. De amnestische afasie is de minst ernstige vorm: het spreken is vloeiend, maar woorden vinden lukt moeizaam.
Krijgt iedereen met afasie zo'n label?
Niet noodzakelijk, en het is verstandig om er niet te veel aan op te hangen. De namen beschrijven patronen die vaak samen voorkomen, geen scherpe hokjes. Veel mensen laten een gemengd beeld zien dat niet netjes onder een naam past, en het beeld kan in de eerste maanden bovendien verschuiven. De richtlijn afasie legt de nadruk daarom niet op het etiket maar op twee andere dingen: welke stoornissen er precies zijn in het gebruiken van taal, en welke beperkingen daaruit volgen voor het dagelijks handelen, zoals telefoneren of boodschappen doen.
Hoe ernstig is mijn afasie?
De richtlijn afasie deelt de ernst in drie categorieën in: lichte, matig ernstige en ernstige afasie. De logopedist bepaalt die ernst op grond van de uitslagen van afgenomen tests en van haar eigen bevindingen, niet op grond van een gesprek alleen. Hoe de afasie uitpakt hangt volgens diezelfde richtlijn af van de plaats en de grootte van het hersenletsel, van het taalvermogen van voor de beroerte en van iemands persoonlijkheid. Dat maakt het een vraag voor uw eigen logopedist en niet voor een website: dezelfde vormnaam zegt bij twee mensen iets heel verschillends.
Wat is conductieafasie?
Bij conductieafasie kan iemand niet herhalen wat er eerder gezegd is, terwijl spreken en begrijpen op zichzelf redelijk kunnen verlopen. Dat klinkt als een detail en het is in het dagelijks leven behoorlijk hinderlijk: een telefoonnummer nazeggen, een boodschappenlijstje herhalen of een naam onthouden die net genoemd is, loopt erop stuk. Het is een van de vormen die minder bekend zijn dan Broca en Wernicke, maar wel apart benoemd worden. Uw logopedist onderzoekt herhalen daarom gericht, ook als spreken en begrijpen bij het eerste gesprek meevallen.