Afasie van Wernicke
Hoe klinkt een afasie van Wernicke?
Op het eerste gehoor verrassend gewoon. Het tempo is normaal, de zinnen lopen, de melodie klopt. Pas als u luistert naar de inhoud valt op dat er iets niet klopt: woorden worden vervormd, of vervangen door woorden die helemaal niet bestaan. AfasieNet noemt die laatste onzinwoorden. Er komt veel taal uit en er komt weinig boodschap mee.
De andere kant van het gesprek is het echte probleem. Het begrijpen van taal loopt ernstig vast, en dat geldt ook voor lezen. U kunt iets drie keer vragen en drie keer een antwoord krijgen dat er niet bij hoort, zonder dat er sprake is van onwil of van verwardheid in bredere zin.
Dan het onderdeel waar naasten op stuklopen: iemand is zich niet goed bewust van de situatie en begrijpt niet waarom de omgeving hem niet verstaat. Wie zijn eigen spreken wil controleren, moet taal kunnen begrijpen, en dat is precies wat hier niet lukt. Corrigeren werkt daarom zelden en levert vooral wrijving op.
Waar komt de naam vandaan?
De vorm is genoemd naar het gebied van Wernicke, dat bij de meeste mensen in de linker hersenhelft ligt, verder naar achteren dan het gebied van Broca. Stichting Afasie Nederland noemt de linker hersenhelft als de gebruikelijke plaats van de beschadiging bij afasie. Raakt dit gebied beschadigd, doorgaans door een beroerte, dan ontstaat het patroon hierboven.
Ook hier geldt dat de naam een patroon aanduidt en geen precieze plek. Echte hersenbeschadigingen houden zich niet aan de grenzen van een schoolplaat, en gemengde beelden komen veel voor. De richtlijn afasie legt de nadruk dan ook op wat iemand kan en niet kan, en op wat dat betekent voor het dagelijks handelen.
Wernicke of Broca?
Twee vragen volstaan meestal: loopt het spreken vloeiend, en komt binnen wat u zegt?
| Wernicke | Broca | |
|---|---|---|
| Spreken | Vloeiend, soms overvloedig | Niet vloeiend, kort, moeizaam |
| Taal begrijpen | Veel problemen mee | Korte, simpele zinnen meestal wel |
| Besef van de stoornis | Vaak beperkt | Meestal sterk aanwezig |
| Andere naam | Sensorische afasie | Motorische afasie |
De tegenhanger staat op afasie van Broca. De vormen die in geen van beide hokjes vallen, zoals de globale en de amnestische afasie, staan op vormen van afasie.
Praten met iemand die u niet volgt
Zet eerst de omgeving uit: televisie, radio, meerdere mensen door elkaar. Achtergrondgeluid maakt begrijpen aantoonbaar zwaarder en het is het goedkoopste dat u kunt veranderen. Houd daarna zinnen kort, neem een onderwerp tegelijk, en kondig aan wanneer u van onderwerp wisselt.
Laat vervolgens meer zien dan u vertelt. Een voorwerp in de hand, een foto op de telefoon, een kernwoord op papier, een gebaar: alles wat de boodschap buiten de taal om ondersteunt, doet werk dat woorden nu niet doen. En reageer op wat u wel begrepen heeft, in plaats van te corrigeren wat er misging.
De logopedist leert u die aanpak concreet aan en oefent hem met u samen. De richtlijn afasie betrekt naasten daar uitdrukkelijk bij, en dat is geen beleefdheid: bij deze vorm ligt een groot deel van de winst aan uw kant van het gesprek. Meer over het traject na een beroerte staat op logopedie voor volwassenen.
Wat doet een logopedist hieraan?
De logopedist stelt vast om welke vorm het gaat en hoe ernstig die is, en onderzoekt wat er in het dagelijks handelen nog lukt. Volgens de richtlijn afasie gebeurt dat op vaste momenten: een korte screening vlak na het ontstaan, uitgebreider onderzoek na ongeveer drie weken met een behandelplan erop, en opnieuw testen na ongeveer drie maanden.
Daarna wordt gewerkt aan het begrijpen van taal en aan manieren om ondertussen toch samen verder te komen. Zoekt u een praktijk met ervaring in afasie, kijk dan in het overzicht van logopedisten, en lees de algemene uitleg op afasie. Wat er vergoed wordt staat op vergoeding van logopedie.
Belangrijk om te weten
De informatie op deze site is algemeen en educatief. Zij vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een logopedist of arts. Maakt u zich zorgen over spraak, taal, stem, gehoor of slikken? Bespreek het dan met uw huisarts of een logopedist.
Veelgestelde vragen
Wat is afasie van Wernicke in het kort?
Afasie van Wernicke is de vorm van afasie waarbij het begrijpen van taal het zwaarst getroffen is, terwijl het spreken juist vloeiend blijft. Iemand praat gemakkelijk en soms veel, maar wat eruit komt klopt lang niet altijd: woorden worden vervormd of vervangen door woorden die niet bestaan. Tegelijk komt binnen wat u zegt maar half of niet aan. Deze vorm heet ook sensorische afasie, omdat de invoer van taal het probleem is. Kenmerkend en lastig is dat iemand zich vaak niet goed bewust is van de situatie en niet begrijpt waarom de omgeving hem niet volgt.
Waarom merkt iemand met afasie van Wernicke het zelf niet?
Omdat het controlemechanisme zelf is aangetast. Wie zijn eigen spreken wil controleren, moet taal kunnen begrijpen, en dat is precies wat hier niet lukt. Het gevolg is dat iemand vloeiend doorpraat met de overtuiging dat het klopt, en verbaasd of geïrriteerd reageert als de omgeving hem niet volgt. Beschrijvingen van deze vorm vermelden dat besef expliciet als beperkt. Voor naasten is dat het zwaarste onderdeel: corrigeren helpt niet en levert vooral wrijving op. Wat wel helpt is korte zinnen, een onderwerp tegelijk, en zoveel mogelijk laten zien in plaats van uitleggen.
Wat is het verschil met afasie van Broca?
Het zijn bijna elkaars spiegelbeeld. Bij Broca gaat het spreken moeizaam en niet vloeiend, terwijl korte en eenvoudige zinnen van een ander meestal wel begrepen worden, en het besef van de eigen stoornis sterk aanwezig is. Bij Wernicke gaat het spreken juist vloeiend, is het begrijpen van taal ernstig gestoord, en is het besef vaak beperkt. Met twee vragen komt u een heel eind: loopt het spreken vloeiend, en komt binnen wat u zegt. Beide vormen kunnen bovendien in gemengde beelden voorkomen, dus een strak etiket past niet altijd.
Hoe praat ik met iemand met een afasie van Wernicke?
Houd zinnen kort en behandel een onderwerp tegelijk, en zet het gesprek stil voordat u van onderwerp wisselt. Zet de televisie of radio uit: achtergrondgeluid maakt begrijpen zwaarder. Laat zoveel mogelijk zien in plaats van te vertellen, met voorwerpen, foto's of gebaren, en schrijf een kernwoord op als dat helpt. Ga niet corrigeren wat er gezegd wordt, want het besef van de fout ontbreekt vaak en correctie levert vooral frustratie op. Reageer op wat u wel begrepen heeft en controleer samen of dat klopte. Een logopedist kan u die aanpak concreet aanleren, en betrekt naasten daar meestal bewust bij.