Slikproblemen en dysfagie
Wanneer is het meer dan pech?
Iedereen verslikt zich weleens, meestal doordat er gepraat of gelachen wordt tijdens het eten. Het wordt een reden voor onderzoek zodra het een patroon wordt. Let op deze signalen:
- regelmatig verslikken in eten, drinken of speeksel
- hoesten of kuchen tijdens of vlak na het eten en drinken
- een natte of borrelige stem na een slok
- het gevoel dat eten in de keel blijft hangen
- moeite met kauwen, of veel langer over een maaltijd doen
- bepaalde etenswaren of drinken gaan vermijden
- onbedoeld afvallen
- terugkerende luchtweginfecties of een longontsteking zonder duidelijke reden
Dat laatste punt wordt het vaakst gemist. Een longontsteking die uit het niets lijkt te komen kan het eerste zichtbare teken van een slikprobleem zijn.
Waar komt het vandaan?
Dysfagie is geen ziekte op zichzelf maar het gevolg van iets anders, en de richtlijn orofaryngeale dysfagie noemt de oorzaken uitdrukkelijk zeer divers. De vaakst genoemde situaties zijn een beroerte, neurologische aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson, kanker in het hoofd-halsgebied en de behandeling daarvan, cerebrale parese, en de veranderingen die bij het ouder worden horen.
Slikproblemen komen bovendien vaak samen met andere logopedische problemen voor. Het NVLF-rapport over dysartrie en spraakapraxie noemt dysfagie uitdrukkelijk als een van de stoornissen die daarbij kunnen optreden, afhankelijk van de onderliggende aandoening. Dezelfde beroerte kan dus afasie, dysartrie en slikproblemen tegelijk veroorzaken.
Hoe vaak komt dysfagie voor?
De richtlijn orofaryngeale dysfagie, opgesteld onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse Vereniging voor Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied (publicatiedatum 3 maart 2017), geeft de volgende schattingen en tekent daarbij aan dat exacte epidemiologische gegevens ontbreken doordat de oorzaken zo uiteenlopen.
| Groep | Geschat aandeel |
|---|---|
| De bevolking als geheel | Ongeveer 6 van de 100 mensen |
| Een gemiddelde oudere populatie | Ongeveer 23 van de 100 |
| Ernstige aandoeningen (beroerte, hoofd-halsoncologie, cerebrale parese) en mensen in een zorginstelling | Meer dan 50 van de 100 |
Bron: Richtlijn Orofaryngeale dysfagie, module organisatie van zorg (richtlijnendatabase.nl, geraadpleegd 5 september 2026). Deze getallen gelden per groep en voorspellen niets voor een individuele situatie.
Waarom slikproblemen serieus genomen worden
Omdat wat misgaat in de luchtpijp terechtkomt in plaats van in de slokdarm. De richtlijn orofaryngeale dysfagie noemt dysfagie een belangrijke risicofactor voor comorbiditeit, en somt daarbij ondervoeding, uitdroging, aspiratiepneumonie en overlijden op. Aspiratiepneumonie is een longontsteking die ontstaat doordat eten, drinken of speeksel in de longen komt.
De gevolgen versterken elkaar bovendien. Wie zich telkens verslikt gaat onbewust minder eten en drinken, of vermijdt juist de dingen die voedzaam zijn, waardoor ondervoeding en uitdroging dichterbij komen. En eten is niet alleen voeding: wie niet meer mee kan aan tafel, verliest ook iets sociaals. Dat is een reden om er vroeg bij te zijn, niet om er bang van te worden.
Wat doet een logopedist bij slikproblemen?
De logopedist onderzoekt hoe het slikken verloopt: wat er in de mond en de keel gebeurt, bij welke consistenties het misgaat, en of er aanwijzingen zijn dat er iets in de luchtweg komt. Zo nodig gebeurt dat samen met de KNO-arts of met beeldvormend onderzoek in het ziekenhuis.
Daarna volgt een aanpak die meestal uit meerdere onderdelen bestaat: oefeningen voor de spieren en de coördinatie van het slikken, advies over houding en over tempo, en advies over de dikte en de structuur van eten en drinken. Ook de omgeving hoort erbij, want wie helpt bij het eten kan het veiliger of juist onveiliger maken. Er wordt samengewerkt met de arts en vaak met een diëtist.
U mag in Nederland zelf een logopedist bellen. Vraag bij het bellen naar ervaring met dysfagie, want niet elke praktijk behandelt slikproblemen. Zie het overzicht van logopedisten, lees meer over het bredere traject op logopedie voor volwassenen, en bekijk wat er vergoed wordt op vergoeding van logopedie.
Belangrijk om te weten
De informatie op deze site is algemeen en educatief. Zij vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een logopedist of arts. Maakt u zich zorgen over spraak, taal, stem, gehoor of slikken? Bespreek het dan met uw huisarts of een logopedist.
Veelgestelde vragen
Wat is dysfagie?
Dysfagie is de medische term voor slikproblemen. Het gaat om moeite met het veilig en efficiënt doorslikken van eten, drinken, medicijnen of speeksel. Bij orofaryngeale dysfagie zit het probleem in de mond en de keel, dus in de eerste fase van het slikken, en dat is de vorm waar de logopedist bij betrokken is. Het is geen ziekte op zichzelf maar een gevolg van iets anders: een beroerte, een neurologische aandoening, kanker in het hoofd-halsgebied, of het ouder worden. De richtlijn orofaryngeale dysfagie noemt de oorzaken zeer divers, wat meteen verklaart waarom er zo weinig harde cijfers zijn.
Wanneer is verslikken een reden om aan de bel te trekken?
Iedereen verslikt zich weleens en dat hoeft niets te betekenen. Reden voor onderzoek is er wanneer het patroon wordt: regelmatig verslikken, hoesten of een natte, borrelige stem tijdens of vlak na het eten of drinken, het gevoel dat eten blijft hangen, moeite met kauwen, lang doen over een maaltijd, eten of drinken gaan vermijden, of onbedoeld afvallen. Ook terugkerende luchtweginfecties of een longontsteking zonder duidelijke reden zijn een signaal, want die kunnen ontstaan doordat er iets in de luchtpijp terechtkomt. Bespreek dit met uw huisarts of vraag een logopedist om onderzoek.
Hoe vaak komen slikproblemen voor?
De richtlijn orofaryngeale dysfagie schat dat ongeveer 6 procent van de bevolking dysfagie heeft, maar tekent daarbij aan dat exacte epidemiologische gegevens ontbreken omdat de oorzaken zo divers zijn. Bij ouderen ligt het aandeel volgens diezelfde richtlijn rond de 23 procent van een gemiddelde oudere populatie. Bij ernstige aandoeningen zoals een beroerte, hoofd-halsoncologie of cerebrale parese, en bij mensen die in een zorginstelling verblijven, stijgt het boven de 50 procent. Die cijfers gelden per groep en zeggen niets over een individuele situatie.
Waarom zijn slikproblemen gevaarlijk?
Omdat wat verkeerd gaat niet in de slokdarm maar in de luchtpijp belandt. De richtlijn orofaryngeale dysfagie noemt dysfagie een belangrijke risicofactor voor comorbiditeit, en somt daarbij ondervoeding, uitdroging, aspiratiepneumonie en overlijden op. Aspiratiepneumonie is een longontsteking die ontstaat doordat eten, drinken of speeksel in de longen terechtkomt. Daar komt bij dat de gevolgen elkaar versterken: wie zich telkens verslikt gaat eten vermijden, waardoor ondervoeding en uitdroging dichterbij komen. Dat is de reden om slikproblemen serieus te nemen ook als ze mild lijken.